Opleiding systemisch professional

Tijdens mijn vorige carrière als planner in het onderwijs nam ik aan het einde van het schooljaar een slagroomtaart mee. Roosters klaar, bakken maar. Taart in de koelkast, briefje erop: AFBLIJVEN. Een paar uur en een onweersbui later was de slagroom niet meer wat de bakker voor ogen had gehad. Iedereen had zijn werk gedaan. Toch liep het anders. Hoe dan? In families en organisaties gebeurt iets vergelijkbaar op het moment dat er ergens iets verandert. Je denkt precies te weten wat er speelt. Tot je merkt dat de zichtbare aanleiding niet het hele verhaal is. Mensen reageren op elkaar, nemen posities in, zwijgen over zaken en dragen soms verantwoordelijkheden die niet bij hen horen. Soms zie je dat pas wanneer je anders leert kijken. Niet harder zoeken naar schuldigen. Wel nauwkeuriger kijken naar het geheel. Dat is waar ORDE. begint.

Je komt nooit alleen.

Wie je bent, staat niet los van waar je vandaan komt. Een familie heeft een geschiedenis. Een organisatie ook. Met gebeurtenissen, verwachtingen, ongeschreven regels, personen die erbij horen en personen over wie liever niet wordt gesproken. In een familieopstelling of organisatieopstelling onderzoeken we hoe zulke verbanden vandaag zichtbaar kunnen worden in gedrag, relaties en keuzes. Niet om een sluitende verklaring op alles te plakken, maar om nieuwe perspectieven te ontdekken. Je geeft bijvoorbeeld figuurlijk iets terug wat je al heel lang met je meedraagt: een schuldgevoel, een verwachting, de verantwoordelijkheid om iedereen bij elkaar te houden. Dat kan je kijk op je plaats in de familie veranderen. Of er verandert helemaal niets spectaculairs. Ook dat mag. Een opstelling is onderzoek, geen tovertruc. En toch kan het verrassend zijn wat er gebeurt wanneer je ophoudt jezelf uitsluitend als individu te bekijken. Familiesystemen lijken soms een betere wifi-verbinding te hebben dan de rest van de wereld. Maar laten we vooral blijven kijken naar wat er daadwerkelijk gebeurt.

Wat leer je tijdens ORDE.?

ORDE. is de basisopleiding systemisch werk. In drie blokken van drie dagen ontwikkel je een systemische grondhouding: leren waarnemen zonder meteen te verklaren, herkennen hoe een systeem is opgebouwd en onderzoeken welke dynamieken onder een persoonlijke of professionele vraag kunnen liggen. Je leert niet alleen wat een familie- of organisatieopstelling is, maar vooral hoe je van een verhaal naar een systemische onderzoeksvraag komt. Met aandacht voor jouw eigen plek, het genogram, de ordeningsprincipes, copingstijlen, triades en verschillende werkvormen. Daarbij werken we steeds op twee niveaus: je leert het vak én je krijgt gelegenheid om jezelf tegen te komen. Want wie zich met het systeem van een ander bezighoudt, doet er goed aan het eigen systeem niet over te slaan.

Drie blokken. Negen dagen.

Geen negendaagse opsomming van begrippen om vervolgens weer te vergeten. We bouwen stap voor stap op: eerst het systeem leren zien, daarna de patronen herkennen en vervolgens zorgvuldig met die inzichten werken.

BLOK I — DE ORDE. ZIEN WAT ER IS. | DAG 1–3

We beginnen bij de basis. Wat maakt een familie of organisatie tot een systeem? Wat is het verschil tussen een individuele verklaring en een systemische blik? En waarom zie je soms pas wat er speelt wanneer je de feiten op een rij zet en je eigen oordeel even parkeert?

De systemische grondhouding: waarnemen, vertragen, nieuwsgierig blijven en niet te snel invullen.
De uitgangspunten van systemisch werk en de plaats van familie- en organisatieopstellingen daarin.
De veelgebruikte ordeningsprincipes: erbij horen, plaats en volgorde, en de balans tussen geven en nemen.
Werken met een genogram en relevante biografische feiten: wie hoort erbij, wat is er gebeurd en wat ontbreekt in het verhaal?
Familie- en organisatiegeschiedenis, generaties, belangrijke overgangen en ieders positie.
De verschillende manieren waarop een systemische vraag kan worden onderzocht, waaronder posities, eenvoudige opstellingsvormen, observaties en de opbouw van een opstelling.
Aandacht voor zintuiglijke waarneming, lichamelijke reacties en de vooronderstellingen waarmee je een vraag benadert.

We oefenen met kijken voordat we gaan duiden. Want een goede waarneming is iets anders dan een mooie verklaring. En een verklaring is nog geen feit.

BLOK II — DE ONDERSTROOM. WAT HERHAALT ZICH? | DAG 4–6

Vervolgens kijken we naar patronen. Wat gebeurt er wanneer iemand zijn plek niet kan innemen? Wanneer loyaliteit zwaarder weegt dan een eigen keuze? Of wanneer in een organisatie iedereen hard werkt, maar niemand de verantwoordelijkheid lijkt te dragen?

Herhalende dynamieken, onbewuste loyaliteiten en mogelijke verstrikkingen.
Binding aan het eigen familiesysteem: afstand nemen, erbij willen blijven horen en instemming vinden met wat er is.
Triades: wat verandert er wanneer een derde betrokken raakt bij een relatie of conflict?
Systemische copingstijlen en archetypische rollen, onder andere vanuit Satir en andere in de opleiding gebruikte invalshoeken.
De wisselwerking tussen overtuigingen, gedrag, positie, deelpersoonlijkheden en context.
Perspectiefwisseling: dezelfde situatie bekijken vanuit verschillende betrokkenen en posities.
Het onderscheid tussen een waargenomen patroon, een vermoeden en een conclusie.

Je onderzoekt hoe mensen strategieën ontwikkelen die ooit behulpzaam waren, maar later kunnen knellen. Niet om een etiket op iemand te plakken. Wel om beter te begrijpen wat gedrag binnen een systeem mogelijk betekent. Wat onder de tafel ligt, bepaalt nogal eens het gesprek. En soms is het nuttiger eerst onder die tafel te kijken dan nóg harder te praten.

BLOK III — DE TOEPASSING. VAN INZICHT NAAR HANDELEN. | DAG 7–9

In het derde blok brengen we alles samen. Je leert een systemische vraag verkennen, een passende werkvorm kiezen en aandachtig volgen wat er tijdens een opstelling of andere oefening zichtbaar wordt.

Een concrete vraag onderzoeken zonder er vooraf een systemische oorzaak bij te verzinnen.
Werken met representanten, posities en eenvoudige familie- en organisatieopstellingen.
Waarnemen wat er in een opstelling gebeurt en dat zorgvuldig toetsen bij de vraagsteller.
Passende interventies verkennen, en herkennen wanneer niet ingrijpen verstandiger is.
Oefenen met het begeleiden van onderdelen van een systemisch proces, met feedback.
Grenzen bewaken: toestemming, veiligheid, vertrouwelijkheid en doorverwijzen wanneer dat nodig is.
De verbinding maken tussen inzichten uit de training en concrete situaties in werk, gezin of relaties.

Daarbij is er ruimte voor de vragen die tijdens de voorgaande blokken zijn ontstaan. Je kijkt niet alleen naar de ander, maar ook naar jezelf: wat neem je waar, waar ga je invullen en waar word je door je eigen geschiedenis geraakt? Een systemisch begeleider hoeft niet overal een antwoord op te hebben. Hij moet vooral weten wanneer hij iets niet weet.

Voor wie?

ORDE. is bedoeld voor mensen die systemisch werk willen leren kennen of er een stevige basis in willen opbouwen. Voor coaches, trainers, opstellers in opleiding, professionals in organisaties en iedereen die bereid is verder te kijken dan het zichtbare probleem. Je hoeft niet te beschikken over een encyclopedie aan theorie. Nieuwsgierigheid, de bereidheid om te oefenen en openheid voor feedback zijn belangrijker. Wie al ervaring heeft met coaching of opstellingen, kan de eigen grondhouding verder aanscherpen. Je hoeft niet met een persoonlijk probleem te komen. Maar je krijgt wel de mogelijkheid om je eigen familie- of organisatiegeschiedenis te onderzoeken. Want je eigen plek leren kennen is niet alleen waardevol voor het vak. Het kan ook thuis en op het werk veel duidelijk maken.

ORDE. en CONTACT. Twee delen. Eén geheel.

ORDE. gaat over het systeem: ordeningen, posities, loyaliteiten, patronen en de verschillende manieren waarop je ze kunt onderzoeken. CONTACT. gaat over de ontmoeting: rapport opbouwen, zorgvuldig luisteren, kalibreren, taal begrijpen, de vraag achter de vraag vinden en je eigen invloed als begeleider herkennen. Eerst leren zien wat er speelt. Daarna leren hoe je daarover contact maakt zonder je cliënt te sturen naar jouw favoriete verklaring. Samen vormen ORDE. en CONTACT. een samenhangende basis voor systemisch begeleiden. Want een opstelling zonder goed contact kan het doel voorbijschieten. En goed contact zonder systemische blik blijft soms hangen in hetzelfde verhaal.

Geen trucjes. Wel een andere blik.

Systemisch werk is geen methode waarmee je feilloos kunt vaststellen wat er in een familie is gebeurd. Een opstelling kan inzichten en nieuwe vragen oproepen, maar levert geen bewijs voor verborgen gebeurtenissen of oorzaken. We gaan dus niet op zoek naar spectaculaire onthullingen. We leren kijken, zorgvuldig onderzoeken en ruimte maken voor verschillende perspectieven. Soms levert dat een helder inzicht op. Soms vooral een betere vraag. Ook daar kun je behoorlijk ver mee komen.

Praktisch.

ORDE. — 9 trainingsdagen, verdeeld over 3 blokken van 3 dagen. Investering: € 1.995,- inclusief btw. Bij de opleiding inbegrepen:

Hand-out en notitiemateriaal.
Lunches tijdens de negen trainingsdagen.
Deelname aan één workshop naar keuze.
Drie opstellingsavonden of -middagen/-dagen naar keuze, als representant.

Negen dagen ORDE. Niet om de hele wereld te verklaren. Wel om te leren zien wat je tot nu toe misschien over het hoofd zag. ⋮⋮⋮⋮⋮⋮⋮⋮

OPLEIDING SYSTEMISCH PROFESSIONAL

De systemische grondhouding.