LOSLATEN. NOU, GEWOON.
LOSLATEN. NOU, GEWOON. Herkennen, erkennen, doorvoelen, accepteren en loslaten. De moderne coach kent het rijtje uit zijn hoofd. Maar vraag eens hoe dat loslaten precies werkt en de spirituele wijsheid verschrompelt doorgaans tot een ongemakkelijk 'nou, gewoon'. Ondertussen blijven geurkaarsen branden, worden kristallen afgestoft en vliegen de positieve affirmaties je om de oren. Na talloze coachbezoeken ontdekte ik vooral hoe het níét moet. Mijn depressie werd uiteindelijk mijn belangrijkste leerschool. En, ironisch genoeg, mijn belangrijkste bron van inkomsten. De ene coach verkoopt wijsheid. De andere heeft haar daadwerkelijk moeten verwerven.
Over coaches die precies weten hoe het moet. Zolang ze het zelf maar niet hoeven te doen.
Herkennen. Erkennen. Doorleven. Doorvoelen. Accepteren. En dan, als klap op de vuurpijl: loslaten.
Het klinkt prachtig. Bijna spiritueel. Zet er een rustgevend muziekje onder, steek een geurkaars aan en je hebt voor je het weet een complete coachingsmethodiek. Liefst met een mooi schema, vijf gekleurde cirkels en een inspirerende quote van iemand die al eeuwen dood is.
De moderne coach is er dol op. Het probleem herkennen, het bestaan ervan erkennen, de emoties doorvoelen, het verleden accepteren en uiteindelijk alles liefdevol loslaten. Klaar. Zo eenvoudig kan het leven zijn. Althans, op papier.
Want er is één klein probleempje met al die wijsheid: je moet het zelf natuurlijk wel een keer gedaan hebben.
En daar begint de ellende.
HET GROTE LOSLATEN.
Ik heb door de jaren heen nogal wat coaches, therapeuten en andere deskundigen bezocht. Mensen met opleidingen, certificaten, diploma’s, methodieken en indrukwekkende verhalen over persoonlijke ontwikkeling. Sommigen hadden zoveel letters achter hun naam dat je bijna zou denken dat ze hun eigen alfabet hadden opgericht.
En allemaal wisten ze het. Je moest leren loslaten.
Prima.
Maar dan stelde ik een vraag die blijkbaar niet in het cursusmateriaal voorkwam.
HOE DAN?
Stilte. Een betekenisvolle blik. Een diepe ademhaling. Soms een glimlach die moest suggereren dat de vraagsteller nog niet helemaal zover was. En dan kwam het antwoord.
‘Nou, gewoon.’
GEWOON?
Wat een openbaring.
Daar zit je dan. Met een hoofd vol gedachten, een lijf vol spanning, een geschiedenis die aan alle kanten aan je trekt en een depressie die zich niet bepaald laat wegjagen met een goedbedoelde spreuk. En tegenover je zit iemand die je vertelt dat je het gewoon moet loslaten.
Bedankt. Zal ik meteen even afrekenen?
DENK POSITIEF. JA? HOE DAN?
Nog zo’n pareltje uit de coachingsindustrie. ‘Denk eens wat positiever.’
Werkelijk briljant. Dat ik daar zelf niet op gekomen was.
Het is ongeveer hetzelfde als tegen iemand met slapeloosheid zeggen dat hij gewoon moet gaan slapen. Of iemand die verdrinkt adviseren wat meer aandacht aan zijn ademhaling te besteden.
Natuurlijk kan een andere manier van denken behulpzaam zijn. Maar daarmee is nog niet uitgelegd hoe iemand die gevangen zit in angst, schaamte, verdriet of hardnekkige overtuigingen daadwerkelijk tot die verandering komt.
Een cliënt die depressief is, heeft doorgaans weinig aan een opgewekte coach die vertelt dat het glas ook halfvol kan zijn. Die cliënt ziet misschien niet eens een glas. En als hij het al ziet, vraagt hij zich vermoedelijk af waarom hij het überhaupt zou moeten optillen.
Maar de coach heeft zijn werk gedaan. De positieve gedachte is afgeleverd. De factuur kan eruit.
DE DERDE FASE. DAAR GAAT HET MIS.
Herkennen en erkennen. Daar zijn veel coaches bijzonder bedreven in. ‘Wat goed dat je dit herkent.’ ‘Mooi dat je dit kunt erkennen.’ ‘Wat doet dat met je?’
Tot zover niets mis mee.
Maar daarna komt een fase die aanzienlijk minder aantrekkelijk is dan het bespreken van een probleem onder het genot van een kop kruidenthee.
DOORVOELEN.
Niet erover praten. Niet analyseren. Niet begrijpen waarom je ooit bent geworden wie je bent. Niet nog een theorie, model of overtuiging aan je verzameling toevoegen.
Maar daadwerkelijk toelaten wat je jarenlang hebt geprobeerd weg te houden. De pijn. De woede. De angst. Het verdriet. De machteloosheid. De schaamte. En vooral: niet onmiddellijk proberen daarvan af te komen.
Daar begint voor veel mensen het echte werk. En precies daar heb ik bij menig coach de begeleiding zien ophouden.
Want doorvoelen laat zich niet netjes organiseren in een stappenplan. Het kan ongemakkelijk zijn. Confronterend. Onvoorspelbaar. En het verloopt zelden volgens de volgorde die op het flip-overvel staat.
Soms brengt het je bij iets waarvan je niet eens wist dat het er zat. En soms gebeurt er voorlopig helemaal niets.
Daar moet je als begeleider tegen kunnen. Niet iedere stilte hoeft te worden opgevuld. Niet iedere emotie hoeft te worden opgelost. En niet iedere cliënt moet aan het einde van de sessie met een opgelucht gezicht naar buiten lopen, zodat de coach tevreden kan vaststellen dat er weer een succesvolle interventie heeft plaatsgevonden.
Soms begint het werk pas wanneer het praten ophoudt.
WAT VERKOOP JE EIGENLIJK?
En dan komen we bij een vraag die ik veel interessanter vind dan het zoveelste certificaat aan de muur.
Wat verkoop je als coach eigenlijk? Theorie? Of ervaring? Gebakken lucht? Of doorleefde wijsheid?
Natuurlijk hoeft een coach niet ieder denkbaar probleem zelf meegemaakt te hebben. Een goede chirurg hoeft ook niet eerst zijn eigen blindedarm te verwijderen.
Maar wie anderen voortdurend vertelt dat ze hun emoties moeten doorleven, hun verleden moeten accepteren en hun oude pijn moeten loslaten, mag op zijn minst kunnen uitleggen wat dat inhoudt. En vooral hoe hij iemand daarin zorgvuldig begeleidt.
Niet uitsluitend vanuit een boekje. Niet vanuit een ingestudeerd rijtje vragen. En al helemaal niet vanuit de veilige veronderstelling dat het proces bij een ander ongeveer zo verloopt als beschreven op pagina 47 van de cursusmap.
Zelfkennis is daarbij geen overbodige luxe. Want hoe herken je bij een ander het moment waarop iemand vlucht in denken, verklaren, rationaliseren of vermijden, als je zelf nooit hebt onderzocht hoe je dat doet?
Hoe blijf je aanwezig bij iemands verdriet wanneer je je eigen verdriet het liefst zo snel mogelijk wegwerkt? En hoe begeleid je iemand in loslaten als je zelf nog krampachtig vasthoudt aan het idee dat jij als coach vooral succesvol moet zijn?
Een theorie kunnen uitleggen is nog geen bewijs dat je haar belichaamt. En een certificaat is geen litteken.
DE COACH UIT HET OUDE TESTAMENT.
Er bestaat nog altijd een merkwaardige categorie coaches die zo lijkt te zijn weggelopen uit het Oude Testament. Niet omdat ze bijzonder wijs zijn, maar omdat ze hun eigen woorden behandelen alsof ze rechtstreeks van een hogere macht afkomstig zijn.
Ze weten. Ze verkondigen. Ze wijzen de weg. De cliënt hoeft slechts te geloven, te vertrouwen en zich over te geven.
Bij voorkeur omringd door geurkaarsen, kristallen, klankschalen, wierook, engelenkaarten en andere spirituele schnick-schnack die vooral heel indrukwekkend moet overkomen.
Pluto in Steenbok heeft in de astrologische symboliek inmiddels plaatsgemaakt voor Pluto in Waterman. Een overgang die vaak wordt uitgelegd als het afbrokkelen van oude machtsstructuren, autoriteiten en gevestigde systemen.
Of de sterren daar werkelijk iets mee te maken hebben, laat ik graag in het midden. Maar als metafoor kan ik er uitstekend mee uit de voeten.
Want het wordt hoog tijd dat ook in de coachingswereld de zelfbenoemde goeroe langzaam in de mist verdwijnt. Inclusief zijn kristallen bol, zijn altaartje en zijn zorgvuldig ingestudeerde uitspraken over het universum.
Niet omdat rituelen of symbolen voor niemand iets kunnen betekenen, maar omdat geen enkele geurkaars ooit een vervanging is geweest voor deskundigheid, zelfkennis en werkelijk contact.
Wat mij betreft maakt die oude wereld plaats voor een generatie begeleiders die met beide benen op de grond staat. Die duidelijk is. Recht door zee. Die ergens voor staat en ook durft te zeggen wanneer ze iets niet weet.
Geen hogere machten. Geen zweverige omwegen. Geen rookgordijnen van mooie woorden.
Want zodra de wierook optrekt, moet er natuurlijk nog wel iets van de coach overblijven.
DE COACH ALS WANDELENDE ONTWIJKINGSSTRATEGIE.
Het wordt helemaal interessant wanneer coaches hun eigen ongemak verpakken als professionele distantie.
De cliënt wordt emotioneel. De coach stelt een nieuwe vraag. De cliënt wordt boos. De coach begint over weerstand. De cliënt valt stil. De coach vraagt wat er nu door zijn hoofd gaat.
En voor je het weet zit je opnieuw samen gezellig in dat hoofd.
Precies de plek waar de cliënt misschien al twintig jaar vastzit.
Want praten over gevoelens is niet hetzelfde als gevoelens toelaten. Je verdriet kunnen verklaren is niet hetzelfde als verdriet kunnen ervaren. En begrijpen waarom je bang bent, betekent niet automatisch dat die angst daarmee verdwijnt.
Toch lijkt de moderne coachingwereld soms te geloven dat voldoende inzicht vanzelf leidt tot bevrijding.
Alsof je een brand kunt blussen door uitgebreid uit te leggen hoe vuur ontstaat.
