DE WERELD VERBETEREN

Liefst zonder bij jezelf te beginnen.

Het WK voetbal in Qatar. 2022. Weet je nog?
Omstreden toewijzing. Arbeidsmigranten. Mensenrechten.
Berichten over uitbuiting bij de bouw van stadions en infrastructuur.
Er kwam protest. Verklaringen. Statements. Armbandjes.
Verontwaardiging. Mensen die vonden
dat we eigenlijk helemaal niet moesten gaan.

En toen begon de bal te rollen.
Nederland keek. Argentinië werd wereldkampioen.
Messi had zijn beker. Qatar had zijn WK.

Was al die druk dan voor niets geweest?
Nee. In de aanloop naar het WK kwamen er arbeidsrechtelijke
hervormingen, al bleven er grote problemen bij de uitvoering.
Dat hoort óók bij het verhaal.

Maar ik vraag me nog iets anders af:
wat veranderde er bij ons,
behalve het onderwerp waarover we verontwaardigd waren?

Want je kunt je behoorlijk druk maken over een toernooi
en vervolgens gewoon met een bord bitterballen
voor de televisie gaan zitten.
Principes zijn belangrijk.
Maar de aftrap is om acht uur.

Welkom in de moderne wereldverbeteraarij.

Wat raakt dit in jou?

Neem Zwarte Piet.
Je kunt er jarenlang over discussiëren.
Je kunt vóór zijn. Tegen zijn. Demonstreren. Tegendemonstreren.
Met spandoeken door de stad lopen en op Facebook
iemand die je sinds de lagere school kent
definitief ontvrienden.

De vraag wat vind jij van Zwarte Piet?
levert meestal voldoende gespreksstof op.
Maar stel er eens een tweede vraag naast:
wat raakt dit in jou
waardoor je er zó ontzettend veel van moet vinden?

Auw. Dat is vervelend.
Want ineens komt er iemand bij in het gesprek.
Jijzelf.

Dat maakt de discussie over racisme, traditie en cultuur
niet minder belangrijk.
Maar jouw reactie mag óók onderzocht worden.
Wat verdedig je precies?
Wat denk je kwijt te raken?
Waarom voelt de mening van die ander
als een persoonlijke aanval?

Lastige vragen.
Daar hebben we natuurlijk helemaal geen tijd voor.
Er begint om 14.00 uur een demonstratie.

Je persoonlijke onmacht heeft ineens een logo.

Gelukkig is er altijd een club.
Dat is namelijk bijzonder comfortabel.
Er gebeurt iets in de buitenwereld
wat jou van binnen raakt.
Boosheid. Angst. Onmacht. Schuld. Schaamte.
Het gevoel dat er onrecht gebeurt.
Of dat je niet gehoord of gezien wordt.

Je zou kunnen onderzoeken waar dat vandaan komt.
Maar Jezus. Dat klinkt als werk.

Veel gemakkelijker is het wanneer er ergens
een groep mensen rondloopt die precies hetzelfde voelt.
Je trekt hetzelfde T-shirt aan,
pakt hetzelfde spandoek en voilà:
je persoonlijke onmacht heeft ineens een logo.

Nog een slogan erbij en het lijkt zelfs op een identiteit.
Het ego vindt het prachtig.
Want waar je alleen misschien nog zou denken
waarom word ik hier eigenlijk zó door geraakt?,
sta je met tweehonderd gelijkgestemden plotseling
aan de goede kant van de geschiedenis.

Lekker overzichtelijk.

En wat doe ík?

Neem Extinction Rebellion.
Met blokkades van de A12 vroeg de beweging aandacht
voor het beëindigen van fossiele subsidies.
Klimaatverandering is een serieus maatschappelijk vraagstuk.
De manier waarop we produceren, consumeren,
reizen en energie gebruiken verdient serieuze aandacht.

Maar naast de vraag wat overheden en bedrijven moeten doen,
kun je nog een vraag stellen:
wat doe ík?

Niet Shell. Niet de regering.
Niet die lul in zijn SUV.

Ik.

Wat raakt de klimaatproblematiek in mij?
Waar voel ik angst? Waar voel ik verantwoordelijkheid?
Waar ben ik zelf inconsequent?
Welke offers wil ik daadwerkelijk brengen
wanneer niemand mij daarvoor applaudisseert?

Dat gesprek is een stuk minder sexy.
Daar komt geen politie aan te pas.
Geen NOS-camera.
En niemand maakt een foto van je
terwijl je met je kin heldhaftig omhoog op de A12 zit.

Je moet gewoon thuis op de bank naar jezelf kijken.

Verschrikkelijk.

Met z’n allen op het asfalt zitten
is dan misschien aantrekkelijker.
Met als mogelijk neveneffect dat een automobilist
die gisteren nog best bereid was
na te denken over klimaatbeleid,
vandaag vooral uitzoekt of er óók een actiegroep bestaat
tegen mensen die op de A12 zitten.

Weer een club erbij.
De wereld wordt er steeds overzichtelijker op.

We hebben iets gedaan.

En dan misschien wel de mooiste:
we hebben iets gedaan.
Alsof handelen automatisch hetzelfde is als iets veranderen.

Je kunt iedere zaterdag demonstreren
en nog steeds geen millimeter dichter bij jezelf komen.
Je kunt de hele wereld aanspreken op haar verantwoordelijkheid
en die van jezelf ondertussen keurig buiten beeld houden.

Je kunt inclusiviteit prediken
en iedere collega die het met je oneens is buitensluiten.
Je kunt vrede eisen
en ondertussen met drie collega’s oorlog hebben.
Je kunt tegen uitbuiting demonstreren
terwijl je iedere week voor €4,95 een T-shirt laat bezorgen
waarvan je vooral niet wilt weten wie het gemaakt heeft.

Je kunt de planeet redden
en nog geen middag zonder Amazon.

Maar gelukkig: #betrokken.

Hoe stoer is dat?
Heel stoer.
Maar hoeveel veranderde er ondertussen
in jouw eigen bereidheid om naar jezelf te kijken?

Misschien veel.
Misschien ook gewoon:
NUL. NIKS. NADA.

Je hoeft niet foutloos te leven
om tegen onrecht te protesteren.
Maatschappelijke verandering vraagt óók om wetgeving,
politiek, organisaties, protest en collectieve bewegingen.
Zonder collectieve actie was een behoorlijk deel
van onze maatschappelijke vooruitgang er nooit gekomen.

Maar een collectief ontslaat het individu
niet van zelfonderzoek.
Een groep kan een prachtige plek zijn
om verantwoordelijkheid te nemen.
En een fantastische plek om ervoor weg te lopen.

Het verschil zit niet in het spandoek.
Het zit in degene die het vasthoudt.

Begin eens bij jezelf.

Niet omdat de wereld dan vanzelf goedkomt.
Was het maar zo simpel.
Maar omdat het helpt te begrijpen
van waaruit je iets probeert bij te dragen.

Uit overtuiging?
Uit woede?
Uit verantwoordelijkheid?
Uit behoefte ergens bij te horen?
Misschien van alles wat.
Ook dát mag je best eens uitzoeken.

Of komt een vijand buiten jezelf
bijzonder handig van pas
wanneer je binnenin nog wat achterstallig onderhoud
hebt liggen?

Dat laatste past alleen zo beroerd op een protestbord.

Kijk eens naar binnen.
Daar zit misschien geen regering
die je omver kunt werpen.
Geen multinational die je kunt boycotten.
Geen directeur die je de schuld kunt geven.
Geen Zwarte Piet. Geen Qatar. Geen automobilist.

Alleen jij.

En verdorie.

Blijkt daar ineens wél iets te veranderen.

Daar is trouwens ook een club voor.

Feitelijke achtergrond:

ILO over de arbeidsrechtelijke hervormingen in Qatar;

Amnesty over de resterende misstanden in 2022;

Politie over de A12-blokkades in 2023.