TRUTH OR DI
De jurk kennen we. Het huwelijk ook. Maar wie was de vrouw achter het wereldwijde beeld? Over Diana Spencer, familieverwachtingen en de spanning tussen je eigen leven en de rol die je krijgt.
LADY DI.
Over afkomst, herhaling en de merkwaardige gewoonte van families om hun geschiedenis gewoon opnieuw te spelen
Er zijn mensen naar wie de wereld kijkt.
En er zijn mensen bij wie de wereld vervolgens vergeet dat er óók een mens achter het beeld zit.
Diana Spencer was beide.
De jonge vrouw met het sprookjeshuwelijk. De prinses. De moeder. Het mode-icoon. De rebel binnen het koningshuis. De vrouw die miljoenen mensen het gevoel gaf dat zij haar persoonlijk kenden.
Maar voordat ze Lady Di werd, was ze gewoon Diana Spencer.
En daar wordt het systemisch interessant.
Want wanneer je iemand vanuit systemisch perspectief bekijkt, begin je niet bij het huwelijk, de scheiding, de affaire of de dood.
Je begint veel eerder.
Bij de herkomst.
DE SPENCERS
Diana werd op 1 juli 1961 geboren in een aristocratische familie die al eeuwen onderdeel was van de Britse elite. Haar ouders, John Spencer en Frances Roche, trouwden in 1954. Zij waren respectievelijk 30 en 18 jaar oud.
Dertien jaar later gingen ze uit elkaar; in 1969 werd hun huwelijk ontbonden. Diana was toen acht. (The Royal Family)
Dat is op zichzelf geen verklaring voor wie Diana later werd.
Maar het is wél onderdeel van haar systeem.
En dan wordt het interessant.
Want Diana was niet het oudste kind.
Er waren twee oudere zussen: Sarah en Jane.
Daarna kwam Diana.
En pas daarna werd in 1964 een zoon geboren: Charles.
In een aristocratisch systeem waarin naam, titel, bezit en opvolging bepaald niet onbelangrijk zijn, is dat geen onbeduidend detail.
Een gezin waarin drie dochters vóór een zoon komen, vertelt namelijk een ander verhaal dan een gezin waarin de erfgenaam vanaf dag één vaststaat.
En nee, dat betekent niet dat Diana daardoor dit of dat gedrag moest ontwikkelen.
Zo simpel werkt een familiesysteem niet.
Maar het betekent wel dat er een context is.
Een ordening.
Een verwachting.
Een plek.
En juist die plek kan later interessant worden.
DAN STERFT ER EEN KIND
Alsof een scheiding nog niet genoeg systeemdynamiek oplevert, verloor het gezin eerder al een kind: Diana’s oudere broer John, die in januari 1960 werd geboren en kort na zijn geboorte overleed.
Dat soort gebeurtenissen verdwijnen niet noodzakelijk wanneer de familie er niet meer over praat.
Integendeel.
In systemisch werk kijken we juist naar wat niet meer genoemd wordt.
Wie wordt vergeten?
Wie wordt niet meer genoemd?
Wie hoort er nog bij?
Wie is er onbewust nog steeds aanwezig?
En vooral:
wie draagt later iets wat eigenlijk niet van hem of haar is?
Daarmee beweer ik nadrukkelijk niet dat Diana’s latere leven “door” de dood van haar broer werd veroorzaakt.
Dat zou precies het soort goedkope psychologie zijn waar ik niets mee heb.
Maar als je naar een familiesysteem kijkt, is een vroeg overleden kind geen voetnoot.
Het is een gebeurtenis.
Een gebeurtenis die deel uitmaakt van de geschiedenis van dat systeem.
EN DAN KOMT CHARLES
En hier wordt het bijna te mooi om door een systemisch therapeut verzonnen te zijn.
Diana trouwt met Charles.
Een aristocratische familie ontmoet een andere aristocratische familie.
Een jonge vrouw uit een oud geslacht trouwt met de toekomstige koning.
En het leeftijdsverschil?
Charles was geboren in 1948.
Diana in 1961.
Dertien jaar.
Haar ouders hadden eveneens een groot leeftijdsverschil.
Toeval?
Natuurlijk.
Waarschijnlijk.
Misschien.
Maar in systemisch werk stellen we nu eenmaal de irritante vraag:
“Waar hebben we dit eerder gezien?”
Want systemen houden van herhaling.
Niet omdat ze dom zijn.
Omdat ze vertrouwd zijn.
HET VERLEDEN HERHAALT ZICH
Diana trouwt bovendien niet zomaar met een man.
Ze trouwt met een man uit een familie.
Een familie met regels.
Rollen.
Tradities.
Verwachtingen.
Titels.
Geschiedenis.
En een enorme hoeveelheid mensen die precies weten hoe je je hoort te gedragen wanneer er toevallig een camera op je gericht staat.
En dan blijkt het huwelijk niet bepaald het sprookje dat de wereld dacht te zien.
De officiële geschiedenis is inmiddels bekend: het paar scheidde in 1992 en werd in 1996 officieel gescheiden. (The Royal Family)
Maar systemisch gezien is de interessante vraag niet:
“Wie had er gelijk?”
Dat is de vraag van de krant.
De interessantere vraag is:
“Waarom kwamen juist deze twee mensen bij elkaar?”
En misschien nog interessanter:
“Welke familiedynamiek werd daarmee opnieuw zichtbaar?”
DE PRINSES ALS SYMPTOOM?
En daar schuurt het.
Want misschien moeten we Diana niet alleen bekijken als slachtoffer van een slecht huwelijk.
Misschien was ze óók een symptoomdrager.
Niet van ziekte.
Maar van iets dat in meerdere systemen zichtbaar kan worden wanneer oude patronen zich beginnen te manifesteren.
Zij werd degene die zichtbaar maakte wat anderen liever verborgen hielden.
De spanning.
De ongelukkigheid.
De behoefte aan liefde.
De botsing tussen individu en systeem.
De behoefte aan vrijheid tegenover de verplichting van de familie.
En uiteindelijk werd precies die vrouw die door miljoenen mensen werd bekeken misschien ook degene die het minst vrij was om gewoon zichzelf te zijn.
Dat is een interessante paradox.
Iedereen zag Diana.
Maar wie zag Diana werkelijk?
DODI. AL-FAYED.
En dan komt het laatste hoofdstuk.
Dodi Al-Fayed.
Mohamed Al-Fayed.
Een steenrijke Egyptische familie.
Harrods.
Londen.
Parijs.
En een relatie die, zeker achteraf, bijna geschreven lijkt voor een complotthriller.
Maar hier moeten we onderscheid maken tussen vragen stellen en feiten verzinnen.
Diana en Dodi kwamen op 31 augustus 1997 om het leven bij een auto-ongeluk in Parijs. Ook de chauffeur, Henri Paul, overleed; een bodyguard overleefde het ongeval. (The Royal Family)
Daarna ontstonden talloze theorieën over wat er werkelijk gebeurd zou zijn.
En ja, dat maakt het verleidelijk om ieder detail aan elkaar te knopen.
Maar een familiesysteem heeft helemaal geen complot nodig om interessant te worden.
Het heeft alleen een geschiedenis nodig.
En die is al complex genoeg.
EN DAAR KOMT DE SLEUTEL
Want stel nu eens dat je Diana niet bekijkt als “Lady Di”.
Niet als icoon.
Niet als slachtoffer.
Niet als heilige.
Niet als conspiracy-object.
Maar als mens in een familiesysteem.
Dan krijg je een heel andere vrouw.
Een meisje uit een aristocratische familie.
Een kind binnen een complexe gezinsgeschiedenis.
Een familie met een overleden kind.
Een vader als erfgenaam.
Drie dochters vóór de zoon.
Ouders die scheiden.
Een huwelijk met opnieuw een aristocratische familie.
Opnieuw een aanzienlijk leeftijdsverschil.
Een huwelijk dat ontspoort.
Een scheiding.
Kinderen.
Een strijd tussen individu en systeem.
En uiteindelijk een relatie met iemand uit een totaal andere familie, cultuur en economische wereld.
Dat is geen diagnose.
Dat is een familiesysteem.
EN HAAR DOOD?
Daar mogen we van mij best een beetje ongemakkelijk over doen.
Niet uit disrespect voor Diana.
Integendeel.
Juist omdat haar dood zo tragisch was, moeten we oppassen dat we niet van haar dood een soort collectief sprookje maken waarin iedereen precies weet wat er gebeurde.
Er zijn officiële onderzoeken geweest en er bestaan uitvoerige reconstructies van de gebeurtenissen.
Maar de menselijke behoefte aan een ander verhaal is kennelijk onuitputtelijk.
En dat levert soms de meest fantastische theorieën op.
Als Trump ooit met een cateringwagen van een Turks vliegveld wordt afgevoerd — een beeld dat bijna te absurd is om zelf te bedenken — dan lijkt een ambulance op de Parijse périphérique achteraf bijna een Houdini-act met zwaailicht.
Maar laten we daar vooral niet de conclusie aan verbinden dat iedere ambulance een complot is.
Dat zou het wel erg makkelijk maken.
EN TOCH…
Iedereen zwijmelde bij het zien van Diana.
Dat haar beeld decennia later nog steeds zoveel emotie oproept, is opmerkelijk.
Maar stel je eens voor dat ze morgen ineens opduikt.
Op een vlonder.
Ergens aan een meer.
Diep verscholen in een Argentijnse villa.
Zwaar gemodificeerd.
Niet alleen door de tijd, maar door plastische chirurgie, zonnebril, hoed, nieuw paspoort en een leven waarin niemand haar nog lastigvalt.
Dan hebben we een probleem.
Want dan moet de hele wereld opnieuw naar zijn eigen verhaal kijken.
En dat is precies waar het interessant wordt.
Niet omdat ik beweer dat dit gebeurd is.
Maar omdat het laat zien hoe graag mensen een verhaal geloven dat past bij wat ze al geloven.
HERKOMST. OF WIJ.
En daarom zou Diana uitstekend passen binnen zowel HERKOMST. als WIJ.
Bij HERKOMST. kijken we naar het systeem waaruit jij voortkomt.
Naar wat er vóór jou gebeurde.
Naar patronen.
Naar ordening.
Naar gebeurtenissen die misschien allang vergeten zijn, maar waarvan de invloed nog steeds voelbaar kan zijn.
En bij WIJ. wordt het nog ongemakkelijker.
Want daar kijken we niet alleen naar:
“Wie ben ik?”
maar naar:
“Wat gebeurt er tussen ons?”
Welke patronen neem je mee in je relatie?
Welke verwachtingen heb je geërfd?
Welke rol speel jij?
Welke rol laat je de ander spelen?
En vooral:
wat herhaal je zonder te weten dat je iets herhaalt?
Diana hoefde waarschijnlijk helemaal niet “genezen” te worden.
Ze had misschien vooral een plek nodig waar ze gewoon Diana mocht zijn.
Maar dat is precies wat systemen soms zo moeilijk maken.
Want zodra jij een bepaalde plek inneemt, gaat de rest van het systeem zich daar ook toe verhouden.
En als jij vervolgens besluit uit die plek te stappen?
Dan begint het systeem te bewegen.
Dat is systemisch werk.
Niet de vraag:
“Wie is hier de schuldige?”
Maar:
“Wat wordt hier eigenlijk steeds opnieuw gespeeld?”
En misschien is dat uiteindelijk het interessantste aan Lady Di.
Niet haar jurk.
Niet haar huwelijk.
Niet Dodi.
Niet de paparazzi.
Niet Parijs.
Niet de theorieën.
Maar de vrouw vóór het verhaal.
Diana Spencer.
Want voordat iemand prinses wordt, is iemand eerst gewoon kind.
En misschien moeten we dáár maar eens beginnen.
HERKOMST.
Je hoeft je familiegeschiedenis niet te veranderen.
Je hoeft alleen maar te ontdekken welke delen ervan jij nog steeds aan het uitvoeren bent.
