ANDER PASPOORT. HETZELFDE VERLEDEN.

Het verleden verdwijnt niet. Soms krijgt het gewoon een ander paspoort.

Argentinië is een prachtig land.
Tango. Malbec. Patagonië. Buenos Aires.
Voetbal. Paarden. Eva Perón. Máxima.

En dan hebben we nog de andere kant van de ansichtkaart.

Het land waar na de Tweede Wereldoorlog ook nazi’s
en collaborateurs een nieuw bestaan opbouwden.
Met een verleden waarvoor ze in Europa
liever geen uitgebreid kennismakingsgesprek meer voerden.

Eichmann. Mengele. Pavelić.
Namen die opduiken in
de Argentijnse archieven over uitleveringszaken.

Daar heb je geen complottheorie voor nodig. Wel documenten.

Welkom in het systeem.

In april 2025 maakte het Argentijnse nationale archief
een verzameling
documenten over nazi-activiteiten online toegankelijk.
Het ging om materiaal dat al in 1992 was vrijgegeven
en tot dan toe alleen ter plaatse kon worden geraadpleegd.

Geen plotseling opgedoken doos met een sensationeel nieuw wereldgeheim.
Wel een verleden dat je nu ook zonder vliegticket kunt onderzoeken.

Adolf Eichmann leefde in Argentinië onder schuilnamen,
waaronder Ricardo Klement.
Een andere naam. Dezelfde man.

Bij Mengele lag er volgens het Argentijnse ministerie van Buitenlandse Zaken
een besluit tot uitlevering.
Dat werd niet uitgevoerd omdat hij het land inmiddels was ontvlucht.

En Erich Priebke bouwde jarenlang een bestaan op in Bariloche.
In 1995 werd hij aan Italië uitgeleverd.
Daar werd hij uiteindelijk tot levenslang veroordeeld
voor zijn rol bij het bloedbad in de Ardeatijnse grotten.

Dan wordt ‘een nieuw leven beginnen’ ineens een nogal rekbaar begrip.

Want wie krijgt ergens een plaats?
Wie stelt vragen?
Wie kijkt weg?
En wat gebeurt er wanneer iemand
liever alleen over zijn huidige leven praat?

Een nieuw adres is zo geregeld.
Verantwoordelijkheid verhuist minder gemakkelijk uit beeld.

En dan hebben we Hitler nog.

Natuurlijk.
Want zodra je ‘Argentinië’, ‘nazi’s’ en ‘Bariloche’
bij elkaar zet, staat Adolf in de verhalen
al bijna ergens achter een gordijn mee te luisteren.

Een afgelegen huis. Een Duitse naam.
Een oorlogsmisdadiger die er daadwerkelijk woonde.
En voor je het weet zit Hitler in Patagonië
op een veranda zijn schnitzel te eten.

Alleen: Hitler pleegde op 30 april 1945 zelfmoord in Berlijn,
zoals onder meer het
United States Holocaust Memorial Museum beschrijft.
Het verhaal over zijn Argentijnse pensioen
verandert daar niets aan.

Dat echte nazi’s naar Argentinië vluchtten,
maakt niet ieder verhaal over een gevluchte nazi waar.
En een Duitse achternaam is geen bewijs van een naziverleden.

Toch is precies dat interessant:
hoe aantoonbare gebeurtenissen, gaten in de kennis
en spectaculaire verhalen door elkaar kunnen gaan lopen.

Op een gegeven moment wordt een verhaal zo vaak herhaald
dat niemand meer vraagt waar het eigenlijk vandaan kwam.

Die vraag kun je trouwens ook aan je eigen familiegeschiedenis stellen.

Een ander hoofdstuk: de zaak-Poch.

Dan een andere periode uit de Argentijnse geschiedenis:
de militaire dictatuur van 1976 tot 1983.
Tijdens die dictatuur werden tegenstanders ontvoerd,
gemarteld en vermoord.
Bij de zogenoemde dodenvluchten
werden gevangenen uit vliegtuigen boven zee geworpen.

Julio Poch was een Argentijnse voormalige marinevlieger
die later bij Transavia werkte.
Uitspraken tijdens een diner met collega’s op Bali in 2003
vormden de aanleiding voor verdenkingen tegen hem.

In 2009 werd hij in Valencia aangehouden.
Spanje leverde hem in 2010 uit aan Argentinië.
Daar volgde na jarenlang voorarrest
in 2017 vrijspraak.
Deze gang van zaken staat beschreven in het
officiële onderzoeksrapport over de zaak-Poch.

Dat laatste hoort er net zo nadrukkelijk bij
als de verdenking waarmee het ooit begon.

In de Nederlandse discussie werd ook het Koninklijk Huis genoemd.
De onafhankelijke commissie-Rinnooy Kan concludeerde in 2022
dat Willem-Alexander, Máxima en Beatrix
het onderzoek niet hadden beïnvloed.

Wie geschiedenis serieus neemt,
neemt ook zulke conclusies serieus.
Ook wanneer een veel sappiger verhaal
beter bij de eigen vermoedens past.

En dan: Máxima.

Een Argentijnse econoom met een internationale loopbaan.
Onder meer bij HSBC en Deutsche Bank,
zoals haar
officiële biografie vermeldt.

Buenos Aires. New York. Brussel.
En uiteindelijk het Nederlandse koningshuis.

Haar ontmoeting met Willem-Alexander vond plaats
tijdens de Feria de Abril in Sevilla.
De koning omschreef dat in een
toespraak in 2024
met de woorden: ‘The sparks began to fly.’

Mooi begin van een liefdesverhaal.
Alleen begint een familiegeschiedenis
natuurlijk niet op de avond waarop twee mensen elkaar ontmoeten.

Haar vader Jorge Zorreguieta was tussen 1976 en 1981
eerst onderstaatssecretaris en later staatssecretaris
van Landbouw en Veeteelt onder het Videla-regime.
Zijn positie werd voor het huwelijk onderzocht door historicus Michiel Baud,
die daar later
bij NOS Radio 1 op terugblikte.

Dat is een beladen familiegeschiedenis.
Het maakt een dochter niet verantwoordelijk
voor het handelen van haar vader.

En het geeft ons ook geen toegang tot haar binnenwereld.
We kunnen over publieke feiten schrijven
zonder te verzinnen wat iemand privé voelt, verzwijgt of meedraagt.

Couture, juwelen, staatsbanketten:
de buitenkant kan indrukwekkend veranderen.
Een avondjurk is alleen geen gum voor de geschiedenis.

Het systeem heeft geen visum nodig.

En daar wordt het voor mij interessant.
Niet omdat we op afstand even een koninklijke familie kunnen doorgronden.
Wel vanwege een vraag die veel dichter bij huis ligt.

Wat neem jij mee wanneer je ergens opnieuw begint?

Een ander land. Een andere baan.
Een andere partner. Een andere achternaam.
Je kunt heel veel veranderen.

Maar welke opvattingen over jezelf gaan gewoon mee?
Wat heb je geleerd over sterk zijn?
Over geld? Over trouw blijven?
Over je mond houden om de vrede te bewaren?

Misschien herken je nog steeds de regel
dat je niet over bepaalde dingen praat.
Dat je niemand mag teleurstellen.
Dat je vooral dankbaar moet zijn.
Of dat je het pas goed doet
wanneer niemand merkt dat je ergens last van hebt.

Een nieuw paspoort vertelt waar je naartoe mag.
Het vertelt niet welke overtuigingen je onderweg meeneemt.

Dát bedoel ik hier met ‘het systeem reist mee’.
De verhalen, verwachtingen en loyaliteiten
die je misschien zo gewoon bent gaan vinden
dat je ze nauwelijks nog als een keuze herkent.

Prachtig uitzicht. Geen blanco verleden.

Terug naar Bariloche.
Bergen. Meren. Een landschap waar je je camera
waarschijnlijk niet snel wegstopt.

En tegelijkertijd de plaats waar Priebke
jarenlang zijn leven kon leiden.
Het mooie uitzicht en de beladen geschiedenis bestaan naast elkaar.

Je ziet de denkbeeldige rondleiding al voor je.
Hier links het meer.
Daar rechts een hoofdstuk waarover we het liever niet hebben.
En daarachter kunt u uitstekend lunchen.

Dat is het ongemakkelijke aan geschiedenis.
Ze houdt zich niet netjes aan de sfeer
die wij voor vandaag hadden uitgekozen.

In een familie kan dat ook gebeuren.
Iedereen zit gezellig aan tafel.
Tot iemand vraagt waarom die ene naam
eigenlijk nooit meer wordt genoemd.

Gezelligheid blijkt soms een bijzonder nauwkeurig afgebakend terrein.

Een goed verhaal is nog geen vastgesteld feit.

Bij het onderzoeken van je herkomst
begint voor mij daarom iets eenvoudigs.

Wat weet je?
Wat heb je gehoord?
Wat vermoed je?
En wat heb je zelf ingevuld
omdat je zo graag een sluitende verklaring wilde?

Een gevoel kan aanleiding zijn om een vraag te stellen.
Het bewijst nog niet dat een gebeurtenis heeft plaatsgevonden.
Ook een opstelling kan geen onbekende familiegeschiedenis vaststellen.

Je hoeft geen verborgen drama te verzinnen
om serieus te nemen waar je vandaag tegenaan loopt.

Soms weet je al genoeg.
Je zegt telkens ja terwijl je nee bedoelt.
Je voelt je verantwoordelijk voor de stemming van iedereen.
Je verdedigt iemand terwijl je zelf gekwetst bent.
Je houdt de vrede en raakt jezelf ondertussen kwijt.

Daar valt al behoorlijk wat te onderzoeken.

Daar begint HERKOMST.

De geschiedenis van Argentinië is geen diagnose van jouw familie.
Ze roept wel vragen op over zwijgen,
verantwoordelijkheid, bescherming en de verhalen
waarmee mensen verder proberen te leven.

En dan wordt de vraag veel persoonlijker.

Wat heb jij meegenomen uit jouw familie?

Wie werd op een voetstuk gezet?
Wie werd niet meer besproken?
Wie moest sterk zijn?
Wie moest zwijgen?
Wie kreeg verantwoordelijkheid
die helemaal niet bij hem of haar hoorde?

Een vroeg overleden ouder.
Een scheiding. Een verzwegen familielid.
Een faillissement. Een oorlog.
Een loyaliteit waar je jezelf steeds voor opzijzet.

Je hoeft niet naar Argentinië
om een ingewikkelde geschiedenis tegen te komen.

Soms is naar huis kijken al ver genoeg.